Φιλική Εταιρεία, 1814.

Η Φιλική Εταιρεία, ιδρύθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 1814 (ημέρα Υψωσις Τιμίου Σταυρού) στην Οδησσό, από τον Εμμανουήλ Ξάνθο, τον Νικόλαο Σκουφά και τον Αθανάσιο Τσακάλωφ.

Σκοπός της Φιλικής Εταιρείας ήταν η Επανάσταση των Ελλήνων για την «ανέγερσιν και απελευθέρωσιν του Ελληνικού Έθνους και της Πατρίδος δια να ενεργήσωσι μόνοι των ό,τι ματαίως από πολλού χρόνου ήλπιζον από την φιλανθρωπίαν των χριστιανών βασιλέων». 

Το διάστημα 1814-1816 τα μέλη της αριθμούν περίπου 20. Όμως, από το 1818 σημειώνονται αθρόες μυήσεις. Κατά τους πρώτους μήνες του 1821 τα μέλη της αριθμούν δεκάδες χιλιάδες.

Η ηγετική της ομάδα απεκαλείτο «η Αόρατος Αρχή» και περιβλήθηκε από την πρώτη στιγμή με τέτοια μυστική αίγλη, ώστε να πιστεύεται ότι συμμετείχαν σε αυτήν πολλές σημαντικές προσωπικότητες, όχι μόνον Έλληνες μα και ξένοι, όπως ο Τσάρος Αλέξανδρος Α΄ της Ρωσίας. 

Κανείς δε γνώριζε ούτε είχε δικαίωμα να ρωτήσει ποιοι την αποτελούσαν. Οι εντολές της εκτελούνταν ασυζητητί, ενώ τα μέλη δεν είχαν δικαίωμα να λαμβάνουν αποφάσεις. Η Εταιρεία απεκαλείτο «Ναός» και είχε αρχικά τέσσερις βαθμίδες μύησης:

α) οι αδελφοποιητοί ή βλάμηδες

β) οι συστημένοι

γ) οι ιερείς

δ) οι ποιμένες.

Όταν το 1818 η εταιρεία μετέφερε την έδρα της στην Κωνσταντινούπολη, δημιουργήθηκαν ακόμα δύο βαθμοί:

ε) οι αφιερωμένοι

στ) οι αρχηγοί των αφιερωμένων

Οι οποίοι δίνονταν αποκλειστικά σε στρατιωτικούς. Αργότερα οι βαθμίδες συμπληρώθηκαν από:

ζ) τους απόστολους

η) το Γενικό Επίτροπο της Αρχής, τίτλος που δόθηκε στην Αλέξανδρο Υψηλάντη, όταν δέχτηκε την αρχηγία της Φιλικής Εταιρείας (1820).

Οι Ιερείς ήταν επιφορτισμένοι με το έργο της μύησης στους δύο πρώτους βαθμούς. Ο Ιερέας πλησίαζε κάποιον, σιγουρευόταν για τη φιλοπατρία του.

“Ορκίζομαι εις το όνομα της αληθείας και της δικαιοσύνης, ενώπιον του Υπερτάτου Όντος, να φυλάξω, θυσιάζων και την ιδίαν μου ζωήν, υποφέρων και τα πλέον σκληρά βάσανα το μυστήριον, το οποίον θα μου εξηγηθεί και ότι θα αποκριθώ την αλήθειαν εις ό,τι ερωτηθώ”. 

Τότε ο άνθρωπος που εγγυόταν για αυτόν, τον ρώταγε: “Είναι αληθινά, αδελφέ, αυτά που μου επανέλαβες τρεις φορές;”

“Είναι και θα είναι αληθινά και για την ασφάλειά τους ορκίζομαι στο Ευαγγέλιο”, απαντούσε ο υποψήφιος.

Βέβαια τόσο οι Βλάμηδες όσο και οι Συστημένοι αγνοούσαν τους επαναστατικούς σκοπούς της οργάνωσης. Ήξεραν μόνο πως υπήρχε μια Εταιρεία που πασχίζει για το γενικό καλό του Έθνους, η οποία συμπεριελάμβανε στους κόλπους της και σημαντικά πρόσωπα.

Κάτι τέτοιο διαδιδόταν σκόπιμα, για να τονώνεται το ηθικό των μελών αφενός και αφετέρου για να γίνεται ευκολότερα ο προσηλυτισμός.

Στις αρχές του 1818, μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Συνάμα, έγινε μια συνάντηση με τον Καποδίστρια ο οποίος όχι μόνον αρνήθηκε, αλλά αργότερα έγραψε πως θεωρούσε ότι οι Φιλικοί ήταν υπαίτιοι για τον όλεθρο που προμηνυόταν στην Ελλάδα.

Τελικά, τον Απρίλιο του 1820 ανέλαβε την αρχηγία της Φιλικής Εταιρείας ο Αλέξανδρος Υψηλάντης.

Οι συνθήκες έδειχναν πλέον αρκετά ώριμες για να εκδηλωθεί η εξέγερση και εκπονήθηκε ένα μεγαλόπνοο σχέδιο. Το σχέδιο ήταν αρχικά να ξεσπάσει ταυτόχρονα επανάσταση των Σέρβων και των Μαυροβουνίων, καθώς και στη Μολδοβλαχία.

Παράλληλα να κάψουν τον τουρκικό στόλο στην Κωνσταντινούπολη, ενώ να ηγηθεί ο Υψηλάντης της Κύριας Επανάστασης στην Πελοπόννησο.

Έγιναν πολλές ενέργειες υπολογισμένου κινδύνου για την συγκέντρωση τροφίμων, όπλων, πυρομαχικών αλλά ανδρών για την Επανάσταση.

Συνάμα, τον Ιανουάριο του 1820 έγινε η συνέλευση της Βοστίτσας (από τον Παπαφλέσσα και ηγετικές προσωπικότητες της Πελοποννήσου) στην οποία παραλίγο να ακυρωθεί η Επανάσταση.

Κάποια από τα σχέδια της Εταιρείας είχαν προδοθεί ή διαρρεύσει. Έτσι, η Επανάσταση κηρύχθηκε το Φεβρουάριο του 1821 στο Ιάσιο, πρωτεύουσα της Μολδαβίας.

Στις 24 Φεβρουαρίου κυκλοφόρησε η προκήρυξη του Υψηλάντη, «Μάχου υπέρ Πίστεως και Πατρίδος».

Όμως η Ρωσία δεν ήλθε ως αναμενόμενος αρωγός, ενώ το Πατριαρχείο, κατόπιν πιέσεων της Πύλης, αφόρισε επισήμως στις 23 Μαρτίου τον Αλέξανδρο Υψηλάντη και τον Μιχαήλ Σούτσο, μαζί με όλους τους Επαναστάτες.

Μπορεί η μάχη του Δραγατσανίου (Ιούνιος 1821) να οδήγησε στη σφαγή των νέων του Ιερού Λόχου και στη συντριβή του κινήματος στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, αλλά απετέλεσε τον ιδανικό αντιπερισπασμό για να κηρυχθεί η Επανάσταση στην Ελλάδα.

Αξίζει να σημειωθεί πως η Μάχη του Δραγατσανίου, ήταν η κύρια αιτία παραίτησης του Καποδίστρια από Υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας (πάρα τις σαφείς προειδοποιήσεις του περί της επικείμενης ήττας).

Αξίζει να σημειωθεί πως υπήρξε και μεγάλη κόντρα μεταξύ Αναγνωστόπουλου και Ξάνθου, καθώς ο Αναγνωστόπουλος διέρρευσε ότι αυτός μαζί με τον Σκουφά και τον Τσακάλωφ δημιούργησαν την Φιλική Εταιρεία.

Έτσι ο Ξάνθος κατήγγειλε τον Αναγνωστόπουλο για Προδοσία και ο Αναγνωστόπουλος κατήγγειλε τον Ξάνθο για οικονομικές ατασθαλίες (καταχρήσεις δηλαδή).

Αυτό μάλιστα, έγινε στην Αθήνα, διχάζοντας έτσι τους Έλληνες. 

Ένδειξη του διχασμού ήταν επίσης η δολοφονία του Νικολάου Γαλάτη. Ο Γαλάτης, ήταν ένας ικανότατος και ένθερμος άνδρας, ο οποίος ανέπτυξε μεγάλη δράση υπέρ της Εταιρείας.

Συνάμα όμως, είχε μεγάλη τάση αυτοπροβολής και επιθυμούσε να αναλάβει την αρχηγία της Εταιρείας. Σε συνδιασμό με κατηγορίες για κατάχρηση χρημάτων, δημιουργήθηκε η αιτία δολοφονίας του από δύο μέλη της Εταιρείας που τον θεωρούσαν πλέον επικίνδυνο για την Εταιρεία. 

Μετά την Έναρξη της Επανάστασης και μετά την Πρώτη Εθνοσυνέλευση ουσιαστικά η Εταιρεία διαλύθηκε, επιτυγχάνοντας τον στόχο της!