Κρητική Επανάσταση, 1866.

Ενώ όλα κυλούσαν ομαλά στην Ελλάδα, το 1866, ξεκίνησε μία Επανάσταση στην Κρήτη, με στόχο την Ενωση.

Η Ελλάδα, δεν μπορούσε να κάνει πολλά, διότι είχε δεσμευτεί πως δεν θα διεκδικήσει εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και ως αντάλλαγμα θα λάμβανε (1864) τα Ιόνια Νησιά.

Τα βασικά αίτια της Επανάστασης αυτής, που έφθασε στα όρια πολεμικής σύρραξης μεταξύ Βασιλείου της Ελλάδος και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ήταν:

Α) Ο Διακαής Πόθος των Κρητών για την απελευθέρωσή τους από τον Οθωμανικό ζυγό και την ενσωμάτωση της Κρήτης με την Ελλάδα.

Β) Η εκ μέρους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας αθέτηση των όρων του Μεταρρυθμιστικού Χαττ-ι Χουμαγιούν (περί ισονομίας των Θρησκευτικών Μειονοτήτων, 1856), με την επιβολή νέων βαρύτερων φόρων.

Γ) Το «Μοναστηριακό Ζήτημα», (αφορούσε την ιδιαίτερη υψηλή φορολόγηση των Μοναστηριακών Περιουσιών, με συνέπεια κλήρος και λαός να εξεγερθούν). 

Αναφέρω απλά, ότι μετά την Επανάσταση του 1858, επετράπη στους Κρήτες να οπλοφορούν.

Επανέρχομαι στο 1866 και αναφέρω, ότι οι συνθήκες για την Έναρξη της Επανάστασης ήταν δυσμενείς, κυρίως λόγω της Πολιτικής Κατάστασης στο εσωτερικό της Ελλάδας  και στην Ευρώπη.

Στο Εσωτερικό της Ελλάδας επικρατούσε διχασμένη ατμόσφαιρα, με την Κυβέρνηση Ρούφου, ενώ από τις Μεγάλες Δυνάμεις μόνο η Ρωσία, που είχε ταπεινωθεί με τη Συνθήκη των Παρισίων (1856, λήξη Κριμαϊκού Πολέμου), έδειξε να βοηθά μέσω του Πρόξενού της στα Χανιά, Σ.Δενδρινού και του Υποπρόξενου Ι.Μητσοτάκη στο Ηράκλειο.

Υπήρχαν πολλές μικροσυγκρούσεις στην Κρήτη και το 1866 δημιουργήθηκαν Ένοπλα Τμήματα.

Η Εναρξη της Επανάστασης κηρύχθηκε επίσημα στις 21 Αυγούστου 1866.

Το Ελληνικό Κράτος εξέφρασε τη συμπάθειά του στους Κρήτες, όπως και άλλες Ευρωπαϊκές Χώρες.

Αμερικανοί, έστειλαν μεγάλα εμβάσματα στους Επαναστάτες για αγορά όπλων.

Οι Επαναστάτες, κατάφεραν αρχικά να θέσουν υπό έλεγχο την Κρητική Ύπαιθρο.

Οι ωμότητες των Οθωμανών στην Κρήτη ανάγκασαν τον Σουλτάνο να μεταβάλει την Πολιτική του Στάση, καθ' ότι η δυσφορία της κοινής γνώμης διογκωνόταν.

Έστειλε λοιπόν στην Κρήτη τον Μέγα Βεζίρη, Ααλή Πασά, για παραχώρηση Διοικητικών μέτρων, που αποτέλεσαν τη βάση του λεγόμενου Οργανικού Νόμου του 1868.

Επρόκειτο για ένα Καθεστώς Υποτυπώδους Ημιαυτονομίας, και σύμφωνα με αυτό η Κρήτη θα αποτελούσε ένα Βιλαέτι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Το Νησί διαιρέθηκε σε 5 Διοικήσεις και 20 Επαρχίες. Θα μπορούσαν να διορίζονται και Χριστιανοί στις διοικήσεις αυτές και στα Δικαστήρια θα μετείχαν Χριστιανοί και Μουσουλμάνοι, ενώ αιρετοί σύμβουλοι θα μετείχαν στο κεντρικό συμβούλιο της Γενικής Διοίκησης.

Επίσης αναγνωρίστηκε η ισοτιμία των δύο γλωσσών, Ελληνικής και Τουρκικής.

Ο Οργανικός Νόμος κυρώθηκε με «Διάταγμα Αυτοκρατορικόν» που δημοσιεύτηκε στις 8 Ιανουαρίου 1868.

Συνάμα, οι αποστολές Εθελοντών, Εφοδίων και Όπλων από την Ελλάδα είχαν εξαγριώσει τους Οθωμανούς. 

Στα τέλη του 1868 με τελεσίγραφό τους οι Οθωμανοί, κατηγορούσαν την Ελλάδα για ενεργό ανάμειξη και απειλούσαν με πόλεμο, ο οποίος απεφεύχθη με την επέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων.

Η Ελλάδα αναγκάστηκε να αποδεχτεί τους όρους του τελεσίγραφου και να σταματήσει την έμπρακτη βοήθεια προς την Κρήτη.

Οι Οθωμανοί από την άλλη, υποχώρησαν στις υποδείξεις της Αγγλίας με την παραχώρηση Γενικής Αμνηστίας και Νέων Προνομίων.

Στις 11 Δεκεμβρίου 1868 η Προσωρινή Κυβέρνηση πολιορκήθηκε στη Γωνιά Κισάμου.

Τον Ιανουάριο του 1869 οι Ευρωπαίοι είχαν στραφεί υπέρ των Οθωμανών και οι Μεγάλες Δυνάμεις αποφάσισαν με τη Συνθήκη των Παρισίων (9/20 Ιανουαρίου 1869) να απαγορευτεί στην Ελλάδα ο Εφοδιασμός των Επαναστατών.

Στη διάρκεια της Επανάστασης, οι Οθωμανοί, έκαναν φοβερές βιαιοπραγίες κατά των Χριστιανών με Εμπρησμούς Χωριών, Φόνους, Βιασμοί, Βεβηλώσεις Ναών κ.λπ.

Μετά από την αλλαγή της στάσης των Ευρωπαίων έναντι των Κρητών, την παύση ενίσχυσης των Κρητών από την Ελλάδα και τις Μεταρρυθμίσεις των Οθωμανών, η Επανάσταση είχε εκπνεύσει, με τον πόθο για ελευθερία και την επιθυμία για Ένωση με την Ελλάδα να μην γίνεται πραγματικότητα.

Το μόνο όφελος, ήταν τα σκιώδη προνόμια του Οργανικού Νόμου, που έθεταν το Κρητικό Ζήτημα σε νέες βάσεις και θα αποτελούσαν σταθερό σημείο αναφοράς για όλα τα επόμενα Απελευθερωτικά Κινήματα της Κρήτης.

Παρά την αποτυχία, οι Αμερικανοί, είχαν συγκινηθεί από το Ολοκαύτωμα της Μονής Αρκαδίου και απέστειλαν χιλιάδες δολάρια στην Κρήτη, ενώ οργανώθηκαν ομιλίες και ημερίδες περί Κρήτης.

Επίσης, η Σερβική Κοινωνία οργάνωσε Συλλαλητήρια, συγκέντρωσε βοήθεια και έκανε μνημόσυνα υπέρ των πεσόντων.

Επίσης ιδρύθηκε Επιτροπή υπό την προεδρεία του Προέδρου της Σερβικής Βουλής, Ζίβκο Καραμπιμπέροβιτς, και τον Φεβρουάριο του 1867 συγκέντρωσε 30.000 φράγκα για τις πληγείσες Κρητικές Οικογένειες.

Θα ήταν παράλειψη να μην αναφέρω, ότι Σέρβοι Αγωνιστές, πολέμησαν στην Κρήτη (π.χ ο Μίλος Μπόριτς, ο Κώστας Μιλόσεβιτς κτλ).

Εν τέλει, ο Βίκτωρ Ουγκώ έγραψε: "Τίνος ένεκεν εξανέστη η Κρήτη; Διότι ο μεν Θεός έπλασε αυτήν τον κάλλιστον τόπον της οικουμένης, οι δε Οθωμανοί τον ανέδειξαν τον αθλιέστερον.

Οι Οθωμανοί φέρουσιν την νύκτα. Εξανέστη, διότι η Κρήτη είναι Ελλάς και ουχί Τουρκία"

Επίσης, καταδίκασε την σιωπή της Ευρώπης: "Θα στραφώ προς την Αμερική: τον 18ο αιώνα η Γαλλία απελευθέρωσε την Αμερική. Απελευθερώστε την Κρήτη και σας δίνουμε εξόφληση του χρέους σας. Πληρώνοντας την Ελλάδα, είναι σα να πληρώνετε την Γαλλία".