Εθνική Εταιρεία.

Η Εθνική Εταιρεία ήταν μια Μυστική Οργάνωση, κυρίως από Στρατιωτικούς, που συστάθηκε στην Αθήνα τον Μάιο του 1894. Απευθυνόμενη προς τους Έλληνες “εν ονόματι του Θεού και της Πατρίδος” κύριος σκοπός της ήταν η αναζωπύρωση του Εθνικού Φρονήματος, η επαγρύπνηση επί των συμφερόντων των δούλων Ελλήνων και η προπαρασκευή της απελευθέρωσης αυτών δια πάσης θυσίας.

Αποτελούνταν αρχικά από 14 Μέλη και αποκλείοντας από αυτή Αξιωματικούς με Βαθμό, Ανώτερο του Υπολοχαγού.

Η αρχή αποδοχής μόνο Χαμηλόβαθμων Αξιωματικών, παραβιάστηκε πολύ γρήγορα.

Μέχρι το Σεπτέμβριο του 1895, η Εθνική Εταιρεία διέθετε 60 Μέλη και με νέο καταστατικό που συντάχθηκε το ίδιο έτος συγκροτήθηκε Ενδεκαμελές Συμβούλιο .

Μέσα σε δύο χρόνια η Ε.Ε. απέκτησε μεγάλη ισχύ με την μύηση της πλειονότητας των Αξιωματικών τόσο του Στρατού Ξηράς όσο και του Ναυτικού καθώς και πολλών πολιτευτών και μεγάλου μέρους Δημοσιοϋπαλληλικού και Δικαστικού Κλάδου.

Κατάφερε να προσελκύσει σημαντικούς παράγοντες της δημόσιας ζωής, καθώς και διανοούμενους ή καλλιτέχνες της εποχής, όπως ο Γρηγόριος Ξενόπουλος, ο Κωστής Παλαμάς κτλ.

Την Άνοιξη του 1896 η Εθνική Εταιρεία αριθμούσε ήδη 56 παραρτήματα σε διάφορες Ελληνικές πόλεις της τότε Ελλάδας, με 83 υποοργανώσεις στις Ελληνικές Κοινότητες του Εξωτερικού, ενώ ο συνολικός αριθμός των μελών της υπολογίζονταν σε 3.185 Ενεργά Μέλη.

Η εταιρεία εξασφάλιζε Έσοδα μέσα από τακτική εισφορά των Μελών της, που είχε καθοριστεί στο ποσό των 3 Δραχμών Μηνιαίως.

Άλλες Εκτακτες Εισφορές γίνονταν επίσης δεκτές, προερχόμενες κυρίως από Μέλη του Εξωτερικού, οι οποίες συγκέντρωναν τελικά ποσό σημαντικότερο εκείνου των τακτικών εισφορών.

Σημαντικά ποσά αντλούνταν επίσης μέσα από φανερούς εράνους στο Εξωτερικό. Πολύτιμη για την Εταιρεία ήταν η εισφορά από την Κοινότητα της Αιγύπτου και ειδικότερα από το παράρτημα της Αλεξάνδρειας.

Η πρώτη επίσημη εμφάνισή της Εθνικής Εταιρείας, με Διεθνή αντίκτυπο, ήταν το Πανελλήνιο Μνημόσυνο που οργάνωσε την Κυριακή 1 Νοεμβρίου 1896 για τη μνήμη Πατριωτών που είχαν σκοτωθεί σε διάφορες ανεπιτυχείς μέχρι τότε εξεγέρσεις σε Μακεδονία και Ήπειρο.

Το Μνημόσυνο αυτό τελέσθηκε σε όλες τις Εκκλησίες της Ελληνικής Επικράτειας αλλά και στην Αλεξάνδρεια, τη Βενετία, τη Βιέννη, την Νέα Υόρκη κ.λπ.

Την ημέρα εκείνη, οι ιερείς, διάβασαν ειδική επιμνημόσυνη προσευχή όπου όλο το Εκκλησίασμα έλαβε μέρος Γονατιστό.

Η Δράση της όμως, ξεκίνησε από το Καλοκαίρι του 1896 όταν συγκρότησε τις πρώτες Αντιανταρτικές Ομάδες κατά των Συμμοριών των Βούλγαρων Κομιτατζήδων που δρούσαν από την Άνοιξη του ίδιου έτους σε βάρος των Ελλήνων της Μακεδονία μας, προβαίνοντας σε Λεηλασίες, Σφαγές και άλλα φοβερά έκτροπα προκειμένου να τους υπαγάγουν στη Βουλγαρική Εξαρχία, μετά την άρνηση του Σουλτάνου για παραχώρηση νέων Μητροπόλεων.

Τα πρώτα αυτά σώματα δεν πέτυχαν σπουδαία πράγματα, είτε από Κακή Οργάνωση, είτε από Προδοσίες.

Ο Ηρωισμός τους όμως, συγκλόνισε τη κοινή γνώμη και εμψύχωσε το Εθνικό Φρόνημα.

Επ΄ αυτών ακολούθησαν τα διάφορα μνημόσυνα και εκτενή δημοσιεύματα Μαχών προκειμένου έτσι να εμπνεύσουν την εμπιστοσύνη προς την Εθνική Εταιρεία.

Συνάμα, ένας από τους Βασικούς Σκοπούς της Εταιρείας, ήταν η διενέργεια εράνων για αγορά Οπλισμού που προοριζόταν όπου θεωρούσε αναγκαίο.

Πολλές από τις ενέργειές της παρέμεναν Μυστικές, ενώ ακολουθούνταν ειδικά μέτρα Ασφαλείας. 

Επίσης, απέδιδε μεγάλη σημασία στη συλλογή Πληροφοριών.

Ανέπτυξε Σύστημα Αστυνόμευσης και μια ιδιαίτερη Υπηρεσία που εκτελούσε χρέη Αντικατασκοπείας.

Από τον Ιανουάριο του 1897, η Δράση της Εθνικής Εταιρείας άρχιζε να παίρνει Χαρακτήρα, παρόμοιο με αυτό της Διοίκησης του Κράτους, με Αντικαθεστωτικό όμως Χαρακτήρα.

Από τις αρχές του 1897 το Κρητικό Ζήτημα άρχισε να περιπλέκεται ακόμη περισσότερο λαμβάνοντας διεθνείς διαστάσεις.

Αιτία αυτής της περιπλοκής ήταν οι ενέργειες του Σουλτάνου, Αμπντούλ Χαμίτ Β΄, που αντί να σταθεί ως Ηγεμόνας υπεράνω των Εθνολογικών και Θρησκευτικών διαφορών, άρχισε να ενεργεί υπό Θρησκευτικό Πάθος.

Έτσι μετά την Σφαγή των Αρμενίων που σημειώθηκε (κυρίως) στην Κωνσταντινούπολη (500.000-600.000 Νεκροί), προκειμένου να τονώσει το Φανατισμό του Μουσουλμανικού Οχλου, ενίσχυσε τους Τουρκοκρήτες με Ενοπλα Τμήματα που οδήγησαν σε νέες Σφαγές και Λεηλασίες εις βάρος Ελλήνων.

Η είδηση της σφαγής προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων στην Ελλάδα.

Και ενώ η Αντιπολίτευση έκανε επίθεση σε Βασιλιά και Κυβέρνηση, η Εθνική Εταιρεία, μετατράπηκε ως ο Κύριος Εκπρόσωπος και Καθοδηγητής της Κοινής Γνώμης, οργανώνοντας Συλλαλητήρια, εκδίδοντας Ψηφίσματα κτλ.

Η Κυβέρνηση Θ.Δηλιγιάννη, εξαιτίας αυτής της πανίσχυρης Οργάνωσης, η οποία έλεγχε τον Στρατό, αναγκάστηκε να αποστείλει Στρατεύματα στην Κρήτη.

Μάλιστα, τα μεσάνυκτα της 28ης Μαρτίου 1897, 2.600 Εξοπλισμένοι από την Οργάνωση, Ατακτοι, διέσχισαν την Ελληνοτουρκική Μεθόριο στο Μέτωπο Θεσσαλίας και επετέθηκαν κατά των Οθωμανικών Θέσεων, προσφέροντας έτσι στις Οθωμανικές Μεραρχίες την αφορμή για τη Κήρυξη του Πολέμου. 

Αυτό το Γεγονός, ώθησε τον Σουλτάνο, να διατάξει τον Αρμόδιο, Ετέμ Πασά, να διαλύσει τους Εισβολείς και μια Εβδομάδα μετά, να κηρύξει Πόλεμο. 

Όταν ηττηθήκαμε, η Εταιρεία ουσιαστικά διαλύθηκε και όλοι έριξαν την Ευθύνη σε αυτή.

Μάλιστα, η Βουλή έκανε μια Ανακριτική Επιτροπή για την Απόδοση Ευθυνών στην Εταιρεία, αλλά η Βουλή διαλύθηκε (επίτηδες) χωρίς να ολοκληρωθεί το Έργο της Επιτροπής, διότι πολλοί Βουλευτές βρίσκονταν σε αυτή την Εταιρεία.